Dobry psycholog z Wrocławia. Sprawdzona pomoc psychologiczna. Zadzwoń!

Stereotypy Waltera Lippmanna – dalszy opis

Funkcjonowanie stereotypów poznawczych można prześledzić chociażby na przykładzie turysty. Człowiek, który jedzie po raz pierwszy do Anglii, ma już zwykle przed oczami obraz „typowego Anglika”. Jest przygotowany, że zobaczy, i to zapewne na każdym kroku, gentelmana w ciemnym ubraniu, ze znudzonym wyrazem twarzy. Anglik będzie w meloniku, z parasolem, z Timesem pod pachą i fajką w ustach. Zagadnięty przez turystę odpowie uprzejmie, tyle że w sposób trudny do zrozumienia. W tej odpowiedzi będzie coś o pogodzie i za dwa razy „sorry”. Anglik „bardzo typowy” powie jeszcze mniej. I chociażby przyszło dzielić z nim dłuższą podróż, odgrodzony od świata gazetami będzie się nudził w milczeniu, po angielsku. Schematy tego rodzaju mogą zaciążyć na trafności obserwacji, a relacje po powrocie bywają w poważnej mierze wyznaczone przez zabrane ze sobą obrazy tego, czego oczekiwaliśmy. Jeżeli dłuższy pobyt umożliwi „odkrycie” nieoczekiwanych cech, tj. niezgodnych ze stereotypem, to świadczy to nie tylko o bystrości turysty i świeżości spojrzenia, lecz i o tym, że stereotypy mogą ulegać zmianom. Jest to zgodne z uprzednią charakterystyką schematu dynamicznego, ale zachodzą pod tym względem daleko idące różnice indywidualne. W szeregu przypadków schematy ulegają przekształceniom powoli, wykazując pewną inercję i małą podatność na informacje naruszające dotychczasowy sposób widzenia, jak w przypadku wspomnianego już stereotypowego obrazu psychicznie chorego.

Teoria stereotypów stanowi obszerne i wieloaspektowe zagadnienie tu jedynie wzmiankowane. Charakterystyczne dla zapatrywań Lippmanna są m.in. jego poglądy na genezę i rolę ideologii w życiu społecznym i politycznym. Lippmann ujmuje je jako zbiory stereotypów, które pozwalają widzieć rzeczywistość w sposób zgodny z dążeniem określonej grupy społecznej. Ideologie propagowane w pewnych okresach usprawiedliwiały np. instytucję niewolnictwa lub aneksję obcych terenów. Państwo, które dąży do ekspansji terytorialnej, powołuje się na zasadę „historyczną”, tj. okoliczność, że określony teren należał do tego państwa. W innym przypadku działa zasada pokrewieństwa etnicznego lub konieczności posiadania naturalnych granic. Trudno nie dostrzec tu uderzającej analogii ze stanowiskiem wspomnianego już Pareta, zgodnie z którym ideologie usprawiedliwiają to, do czego człowieka popychają jego utrwalone wyobrażenia i przekonania (osady psychiczne). A fałszywość ideologii nie oznacza słabości jej oddziaływania ani nie determinuje następstw wyłącznie szkodliwych – niektóre z nich są społecznie korzystne. Oczywista jest relatywność tej oceny, co nie podważa słuszności tezy podstawowej, że schematy poznawcze są jednym z czynników warunkujących treść poznania i ukierunkowujących, w pewnej mierze, ludzkie działania. Z prac polskich poświęconych działalności i poglądom Lippmanna zasługuje zwłaszcza na uwagę wnikliwe i stosunkowo obszerne studium Z. Gostkowskiego (1959).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.