Dobry psycholog z Wrocławia. Sprawdzona pomoc psychologiczna. Zadzwoń!

PORTRET BADACZA CZ. II

Nie jest to jedyna zasługa uczonych, którzy ukształtowali tę koncepcję. Ponadto opisali oni nader złożony mechanizm sterowania poznawczego. Człowiek jest sterowany przez dwie klasy informacji: przez dane płynące ze świata oraz przez dane zakodowane w systemie struktur poznawczych: jego zachowanie zależy więc zarówno od środowiska, jak i od osobowości. Ale człowiek nie tylko jest sterowany, ponadto również samodzielnie steruje potokiem informacji: w procesie twórczego myślenia wytwarza nowe pomysły, metody i hipotezy. To prawda, że jesteśmy kontrolowani przez informację, prawdą jest jednak również to, iż informacje umiemy odpowiednio przetwarzać i operować nimi. Żadna psychologiczna koncepcja człowieka nie zgromadziła tylu danych empirycznych, które wskazują, że jest on istotą aktywną, posiadającą postawę badawczą w stosunku do otoczenia i własnego „ja”.

Na zakończenie warto zwrócić uwagę jeszcze na jedną sprawę, a mianowicie na zaawansowanie metodologiczne większości badań prowadzonych przez psychologów poznawczych. W przeciwieństwie do psychoanalityków uczeni ci z reguły stosują trafne i rzetelne metody eksperymentu i modelowania procesów psychicznych. Często wykorzystują narzędzia matematyczne i komputery. Jedynie zaawansowane metody badawcze pozwalają zgromadzić dobrze u- gruntowaną wiedzę o funkcjonowaniu człowieka.

Mimo znacznych zasług poznawcze koncepcje człowieka nie osiągnęły jeszcze wysokiego stopnia dojrzałości. Na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychologicznej nie zawsze umiemy przewidzieć i wyjaśnić ludzkie czynności. Tak na przykład niewiele wiemy o strukturze i funkcji emocji. Wprawdzie Kelly próbował ująć takie uczucia jak lęk, zagrożenie czy strach jako specyficzne konstrukty osobiste, ale jego hipotezy nie pozwalają wyjaśnić całego bogactwa życia emocjonalnego człowieka. Niedostateczna jest również współczesna wiedza o osobowości jako o systemie struktur poznawczych. Niewiele możemy po- wiedzieć o genezie tych struktur i ich hierarchicznej organizacji. Problemy te wymagają dalszej analizy.

Trudno jest przewidzieć rozwój nauki: trudno jest powiedzieć, jak wyglądać będzie psychologia na przełomie dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku. Nie wykluczam jednak możliwości, że coraz więcej badaczy będzie snuło poznawcze wizje człowieka, że „trzecia psychologia” – po osiągnięciu wysokiego poziomu dojrzałości – stanie się psychologią jedyną.

PSYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA, CZYLI POSZUKIWANIE NOWEJ KONCEPCJI CZŁOWIEKA

Przedstawiłem trzy psychologiczne koncepcje człowieka: behawiorystyczną, psychodynamiczną i poznawczą. Fakt, że uczeni formułują wiele odpowiedzi na jedno pytanie, że nie osiągnęli jednomyślności na temat portretu człowieka, świadczy o niedostatecznym zaawansowaniu psychologii jako nauki. Jednocześnie jednak wielkość koncepcji teoretycznych jest wyrazem żywotności tej dyscypliny i braku zastoju. Ten ostatni pogląd stanie się bardziej oczywisty, gdy dodam, że we współczesnej psychologii ciągle podejmuje się nowe próby poszukiwania adekwatnego i spójnego obrazu człowieka.

Jedną z takich prób jest psychologia humanistyczna, zwana również psychologią „ja”. Powstała w latach sześćdziesiątych: jest więc tworem naszego pokolenia. Zrodził ją protest przeciwko behawio- ryzmowi i psychoanalizie. Psychologowie ci odrzucili mechanistyczny jednowymiarowy portret człowieka sformułowany przez Skinnera: uznali ten portret za zniekształcony i prymitywny, ponieważ nie przedstawiał autentycznej osoby, która dąży do samorealizacji i harmonijnego rozwoju. Przedmiotem krytyki psychologów humanistycznych była również klasyczna psychoanaliza, która deformowała naturę ludzką. Maslow – jeden z twórców nowego kierunku – powiedział kiedyś, że o ile Freud zajmował się słabymi stronami człowieka, o tyle psychologia humanistyczna próbuje odkryć jego mocne strony. Nie interesuje jej pytanie, co robić, aby ludzie chorzy przestali chorować, ale pytanie, jak zmienić tych, którzy nie są chorzy, w ludzi zdolnych do samo- aktualizacji własnych potencjalnych szans, takich jak przeżycia twórcze, miłość, altruizm czy rozwój własnego „ja”.17

PSYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA, CZYLI POSZUKIWANIE NOWEJ KONCEPCJI CZŁOWIEKA CZ. II

Psychologowie humanistyczni, szczególnie tak wybitni jak Maslow czy Rogers, nie tylko poddali krytyce dotychczasowe koncepcje człowieka, ale próbowali również zarysować własny obraz jednostki. Chociaż nie jestem zwolennikiem tego kierunku, chociaż widzę jego niedojrzałość teoretyczną i metodologiczną, sądzę, że warto przedstawić podstawowe założenia i twierdzenia psychologii humanistycznej. Pominięcie jej zubożyłoby w jakimś stopniu panoramę współczesnych badań nad człowiekiem.

Jeden z krytyków powiedział żartobliwie, że kiedykolwiek spotyka się dwóch psychologów humanistycznych, formułują oni co najmniej trzy różne poglądy na temat natury ludzkiej. 18 Jeśli coś ich łączy, to nie tyle pozytywne twierdzenia o człowieku, ile protest przeciwko mechanistycznej i klinicznej koncepcji jednostki. Przekonanie to jest w dużym stopniu prawdziwe. Ten nowy kierunek badań nie stworzył jednolitej i klarownej wizji człowieka. Poglądy takich luminarzy, jak Maslow czy Rogers, różnią się często w podstawowych sprawach. Mimo pewnej niejednolitości psychologii humanistycznej, mimo niejasności wielu jej twierdzeń, chciałbym przedstawić główne założenia przyjmowane przez czołowych jej zwolenników. Znajomość tych założeń pozwoli lepiej zrozumieć sposób myślenia o jednostce i o społeczeństwie, który dominuje w pracach Maslowa, Rogersa czy Heatha. Chciałbym powiedzieć, że studiując psychologię humanistyczną, korzystałem z rad mojej koleżanki uniwersyteckiej, dr E. Paszkiewicz, która od dawna zajmuje się teoriami psychologicznymi. 19 Kolejno przedstawię pięć założeń najczęściej przyjmowanych przez psychologów humanistycznych:

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.