Dobry psycholog z Wrocławia. Sprawdzona pomoc psychologiczna. Zadzwoń!

Krytyka teorii Cattella – ciąg dalszy

Wielu psychologów sądzi, że teorie czynnikowe nie są w ogóle teoriami. Niektóre z tych systemów stanowią po prostu wyliczenie ważnych zmiennych, czyli czynników, nie mówią jednak nic o procesie rozwojowym ani nie podają szczegółowych założeń dotyczących zachowania, niezbędnych dla przewidywania nie obserwowanych danych. Jak się przekonaliśmy, zarzut ten nie odnosi się do stanowiska Cattella: nie dotyczy on także Eysencka ani Guilforda, którzy umieszczają czynniki w teoretycznym układzie odniesienia.

Konieczny w analizie czynnikowej nacisk na dane ilościowe zmniejsza zakres problemów i zmiennych, którymi może się obecnie zajmować zwolennik tej metody. Tak więc wielu teoretyków osobowości argumentuje, że takie położenie od początku nacisku na kwantyfikację powoduje sztuczne i przedwczesne „zamrożenie” dziedziny, która znajduje się jeszcze w stadium eksploracji. Krytycy ci stwierdzają, że chociaż analiza czynnikowa ma jakoby zajmować się wykrywaniem podstawowych wymiarów osobowości w całkowicie ogólnym sensie, to w rzeczywistości konieczność korzystania z danych określonego rodzaju nakłada ogromne ograniczenia na charakter zmiennych, jakie można wyprowadzić z tych danych.

Niezależnie od wszelkich niedociągnięć teorii czynnikowej jest oczywiste, że podkreślanie przez tę teorię znaczenia prostoty i jasności sformułowań oraz właściwych standardów pomiaru reprezentuje bardzo pozytywny rodzaj oddziaływania. Można spierać się, czy treść teorii czynnikowej może wnieść owocny wkład do przyszłych teorii osobowości, lecz styl czy sposób podejścia charakterystyczny dla tych teoretyków z pewnością nie pozostanie bez wpływu na drogi rozwoju przyszłej teorii.

Cattell R.B. Description and measurement of personality. New York: World Book Co., 1946.

Cattell R.B. Personality: a systematic, theoretical, and factual study. New York: McGraw-Hill, 1950. Cattell R.B. Personality and motivation sturcture and measurement. New York: Harcourt, Brace, Jovanovich, 1957.

Cattell R.B. (red.) Handbook of multivariate experimental psychology. Chicago: Rand McNally, 1966b. Cattell R.B. Personality and mood by questionnaire. San Francisco: Jossey-Bass, 1973a.

Cattell R.B., Child D. Motivation and dynamic structure. New York: Wiley, 1975.

Eysenck H.J. The structure of human personality. New York: Wiley, 1953.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.